Czy przywódcy państw, którzy zbrodniczo łamią prawo i mordują niewinnych, w końcu odpowiedzą przed sądem?
Nakładem wydawnictwa Znak ukazała się nowa książka Steve’a Crawshawa Ukarać bezkarnych. Zbrodnie wojenne i walka o sprawiedliwość w tłumaczeniu Krzysztofa Kowalczyka. To pełen pasji i reporterskiej precyzji zapis zmagań o międzynarodową odpowiedzialność za zbrodnie wojenne – od procesów norymberskich po współczesne konflikty w Syrii, Ukrainie i innych ogniskach przemocy.
Crawshaw, dziennikarz i działacz na rzecz praw człowieka, pokazuje w swojej książce, że choć jeszcze niedawno stawienie przywódcy państwa przed sądem wydawało się niemożliwe, dziś sprawiedliwość zyskuje nowe możliwości. Autor zabiera czytelników w podróż przez najważniejsze momenty w historii walki o odpowiedzialność za zbrodnie – od szwajcarskiego biznesmena, dzięki któremu powstały konwencje genewskie, po syryjskiego fotografa policyjnego, który pomógł doprowadzić do skazania jednego z oprawców reżimu al-Asada.
W książce znalazły się także relacje ze współczesnych miejsc zbrodni, jak Bucza na Ukrainie czy strefy konfliktu w Gazie. Crawshaw przedstawia nie tylko sylwetki zbrodniarzy, takich jak Slobodan Milošević, ale też tych, którzy nie bali się walczyć o ochronę ludności cywilnej i sprawiedliwość międzynarodową. To opowieść o determinacji, odwadze i konsekwencji w dążeniu do prawdy, mimo że często przeciwko bohaterom książki stawały potężne siły polityczne i militarne.
Książka porusza też palące pytania o przyszłość prawa międzynarodowego: czy zobaczymy kiedyś Władimira Putina na ławie oskarżonych? Jakie szanse na odpowiedzialność mają przywódcy państw będących sojusznikami Zachodu, jak Benjamin Netanjahu? Czy globalne rządy zdecydują się w końcu porzucić podwójne standardy i traktować sprawiedliwość bez względu na interesy polityczne?
„Ukarać bezkarnych” to nie tylko kronika zbrodni i procesów, ale też opowieść o sile jednostek, które nie zgodziły się na bezkarność wielkich. Crawshaw relacjonuje spotkania z tymi, którzy stawiali opór reżimom i dążyli do pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności, od Norymbergi po Hadze i współczesne śledztwa w Syrii i na Ukrainie.
– W tej poruszającej książce Steve Crawshaw, który poświęcił swoją karierę walce o międzynarodową sprawiedliwość, mierzy się dobitnie z jednym z najtrudniejszych dylematów współczesności: jak pociągnąć zbrodniarzy wojennych do odpowiedzialności – Anne Applebaum.
– W czasach, gdy prawo pięści zdaje się brać górę nad przykazaniem sprawiedliwości, Steve Crawshaw przekonuje, że zbrodnia zostanie jednak osądzona, a zbrodniarze poniosą zasłużoną karę. Dajmy się ponieść tej nadziei, bo z nią łatwiej będzie zachować wiarę, że w odwiecznym zmaganiu dobra ze złem zwycięża to pierwsze – Wojciech Jagielski.
Steve Crawshaw studiował rusycystykę i germanistykę na uniwersytetach w Oksfordzie i Petersburgu. Przez lata był głównym korespondentem zagranicznym „The Independent”, relacjonując przemiany w Europie Środkowej i Wschodniej. Mieszkał w Polsce w latach 1978–1981, śledząc wydarzenia w regionie. Pracował również jako dyrektor Human Rights Watch w Wielkiej Brytanii oraz jako dyrektor Biura Sekretarza Generalnego Amnesty International.
Jego dorobek literacki obejmuje m.in. książki: Goodbye to the USSR (1992), Easier Fatherland: Germany and the Twenty-First Century (2004), Small Acts of Resistance (2010, współautorstwo z Johnem Jacksonem i wstęp Václava Havla) oraz Street Spirit: The Power of Protest and Mischief (2017).
Nowa książka Crawshawa to połączenie reportażu, historii i analizy współczesnych procesów międzynarodowych. To lektura nie tylko dla osób interesujących się prawem i polityką, ale dla każdego, kto chce zrozumieć, jak wygląda walka o sprawiedliwość w świecie, w którym zbrodnia wciąż często wydaje się pozostawać bezkarna.
(Smol)
Wydawnictwo Znak, 2025
Steve Crawshaw, „Ukarać bezkarnych. Zbrodnie wojenne i walka o sprawiedliwość”
Tłumaczenie: Krzysztof Kowalczyk
