Była modelką, muzą artystów, fotografką i korespondentką wojenną. Lee Miller przeszła drogę od świata mody i paryskiej bohemy do wyzwalanych obozów koncentracyjnych i ruin wojennej Europy. Jej niezwykłe życie opisuje Carolyn Burke w biografii „Lee Miller. Życie nienasycone”, której polska premiera zaplanowana jest na 28 października.
Lee Miller należała do tych postaci XX wieku, których życiorys trudno zamknąć w jednej roli. Zaczynała jako modelka, później sama stanęła za aparatem fotograficznym, związała się ze środowiskiem surrealistów, a podczas II wojny światowej została korespondentką wojenną. Była świadkiem jednych z najważniejszych i najbardziej dramatycznych wydarzeń swojej epoki.
Jej historię szczegółowo opisuje Carolyn Burke w książce „Lee Miller. Życie nienasycone”. To nie tylko opowieść o wybitnej fotografce, ale także portret kobiety, która nie chciała żyć według narzuconych jej schematów.
Miller przyszła na świat w 1907 roku w Stanach Zjednoczonych. Już jako młoda kobieta trafiła do świata nowojorskiej mody. Jej uroda szybko zwróciła uwagę fotografów i redaktorów najważniejszych magazynów. Pozowała między innymi dla „Vogue’a”, jednak rola modelki nie wystarczała jej na długo.
Wyjechała do Paryża, gdzie poznała Mana Raya – jednego z najważniejszych artystów związanych z surrealizmem. Została jego modelką, współpracowniczką i partnerką. Z czasem zaczęła jednak budować własną pozycję jako fotografka.
W Paryżu znalazła się w samym środku artystycznej awangardy. Poznawała twórców, którzy dziś należą do kanonu sztuki XX wieku. Wśród nich był między innymi Pablo Picasso. Miller nie chciała jednak pozostać jedynie „muzą” wielkich artystów. Sama tworzyła i eksperymentowała z fotografią.
Najbardziej dramatyczny etap jej życia rozpoczął się podczas II wojny światowej.
Lee Miller została fotografką wojenną związana z „Vogue’em”. Dokumentowała skutki niemieckich bombardowań Londynu, a później wraz z wojskami alianckimi znalazła się na kontynencie europejskim.
Fotografowała życie żołnierzy, zniszczone miasta i ludność cywilną. Była również świadkiem wyzwalania nazistowskich obozów koncentracyjnych.
Jej zdjęcia z Dachau i Buchenwaldu należą do najbardziej wstrząsających dokumentów fotograficznych końca wojny. Miller fotografowała to, co zobaczyła bezpośrednio po wejściu aliantów do obozów: ciała zamordowanych więźniów, ludzi skrajnie wycieńczonych i ślady zbrodni popełnionych przez nazistów.
Do historii przeszła także fotografia wykonana w Monachium w mieszkaniu Adolfa Hitlera. Lee Miller siedzi na niej w wannie niemieckiego dyktatora. Przy wannie stoją jej zabłocone wojskowe buty.
Zdjęcie powstało 30 kwietnia 1945 roku – tego samego dnia, w którym Hitler popełnił samobójstwo w Berlinie.
Po wojnie Miller zmagała się z konsekwencjami tego, czego była świadkiem. Jej doświadczenia wojenne wpłynęły na całe późniejsze życie. Przez wiele lat ogromna część jej fotograficznego dorobku pozostawała niemal zapomniana.
Dopiero po jej śmierci syn Lee Miller, Antony Penrose, odkrył na rodzinnym strychu tysiące negatywów, fotografii i dokumentów. Dzięki temu rozpoczęło się ponowne odkrywanie jej twórczości.
Carolyn Burke, przygotowując biografię Miller, mogła korzystać z tego niezwykłego archiwum. Autorka nie ogranicza się przy tym do zawodowej kariery bohaterki. Pokazuje także jej dzieciństwo, związki, fascynacje, ambicje i traumatyczne doświadczenia.
„Lee Miller. Życie nienasycone” jest więc historią kobiety, która przez całe życie wymykała się prostym definicjom. Modelka stała się fotografką. Muza – samodzielną artystką. Kobieta związana początkowo ze światem mody znalazła się później w samym środku wojny.
Historia Lee Miller wróciła w ostatnich latach do szerszej publiczności także dzięki filmowi „Lee. Na własne oczy”, w którym główną rolę zagrała Kate Winslet. Biografia Carolyn Burke pozwala jednak poznać znacznie więcej niż wojenny fragment jej życia.
To opowieść o wolności, ambicji i cenie, jaką czasami płaci się za znalezienie się zbyt blisko wielkiej historii.
Polska premiera książki „Lee Miller. Życie nienasycone” Carolyn Burke zaplanowana jest na 28 października 2026 roku.
(Smol)
