W Tarnowie, Bochni, Brzesku, Dąbrowie Tarnowskiej i Ryglicach w dniach Wszystkich Świętych wolontariusze wychodzą na cmentarze z puszkami, by zbierać pieniądze przede wszystkim na ratowanie zabytkowych nagrobków. Najdłużej potrwa 33. kwesta w Tarnowie – rozpoczęła się w sobotę 31 października i zakończy dopiero w poniedziałek 2 listopada.
Listopadowe kwesty na nekropoliach stały się już w regionie tradycją. Łączy je przede wszystkim jeden cel – ratowanie miejsc pochówku ludzi, którzy współtworzyli historię poszczególnych miejscowości, a których grobami często nie ma się już kto opiekować. W tym roku zbiórki odbywają się zarówno w dużych miastach, jak i mniejszych miejscowościach regionu.
Tarnów. Trzy dni zbiórki na Starym Cmentarzu
Największą i jedną z najstarszych takich inicjatyw w regionie jest kwesta organizowana przez Komitet Opieki nad Starym Cmentarzem w Tarnowie. W tym roku odbywa się już po raz 33. Rozpoczęła się w sobotę 31 października o godz. 9 i tego dnia wolontariusze pozostają przy nekropolii do wieczora.
W niedzielę 1 listopada zbiórka zostanie rozszerzona. Datki będzie można przekazywać nie tylko na Starym Cmentarzu, ale również na tarnowskich cmentarzach w Krzyżu, Mościcach i Klikowej. W poniedziałek 2 listopada, w Dzień Zaduszny, kwesta będzie ponownie kontynuowana na Starym Cmentarzu.
Do udziału przygotowano około 50 puszek. Wśród kwestujących pojawiają się członkowie Konfederacji Motocyklistów Wataha, grup rekonstrukcyjnych, Watahy Rycerskiej, Młodzieżowej Rady Miasta, uczniowie IV i XVI Liceum Ogólnokształcącego, a także społecznicy i mieszkańcy Tarnowa.
Prezes Komitetu Ewa Filipów zwraca uwagę, że skala potrzeb nadal jest ogromna. Około 400 nagrobków i grobowców na Starym Cmentarzu wymaga mniejszej lub większej interwencji konserwatorskiej. Każda, nawet niewielka wpłata ma znaczenie, bo dopiero po połączeniu tysięcy takich datków powstają kwoty pozwalające przeprowadzić profesjonalne prace przy kolejnych zabytkach – podkreśla przedstawicielka Komitetu.
W ubiegłym roku podczas tarnowskiej kwesty udało się zebrać ponad 70 tys. zł. Dzięki pozyskiwanym pieniądzom Komitet jest w stanie każdego roku odnowić zwykle od dwóch do czterech zabytkowych grobowców.
Prof. Tadeusz Mędzelowski z Komitetu przypomina natomiast, że nie chodzi wyłącznie o konserwację kamienia czy elementów nagrobków. W jego ocenie Stary Cmentarz jest częścią kulturowego dziedzictwa Tarnowa, dlatego ratowanie mogił oznacza także zachowywanie pamięci o ludziach i historii miasta dla następnych pokoleń. Wszyscy zaangażowani w kwestę robią to społecznie i nie pobierają za pracę wynagrodzenia.
Bochnia. Kwesta przez dwa dni
Dwa dni trwa również XXXIII kwesta na zabytkowej części Cmentarza Komunalnego przy ul. Orackiej w Bochni. Wolontariusze pojawiają się przy bramach nekropolii w sobotę 31 października oraz w niedzielę 1 listopada, w obu dniach w godz. 9–15.
Organizatorem jest Komitet Ratowania Zabytkowej Części Cmentarza Komunalnego w Bochni, działający przy Stowarzyszeniu Bochniaków i Miłośników Ziemi Bocheńskiej. Przy cmentarzu kwestują członkowie Stowarzyszenia Bochniaków, młodzież z bocheńskich szkół, aktorzy Teatru Artystokrackiego, społecznicy, samorządowcy i przedstawiciele zaprzyjaźnionych organizacji.
W tym roku szczególnym celem zbiórki jest renowacja grobowca Antoniego Langera, muzyka, pedagoga i twórcy bocheńskiej orkiestry salinarnej. Stan zabytku wymaga już znacznie poważniejszych prac niż wykonywane wcześniej zabezpieczenia. Organizatorzy wskazują, że nie chodzi jedynie o przywrócenie estetycznego wyglądu grobowca, ale o zachowanie materialnego śladu po osobie ważnej dla historii Bochni.
Efekty wcześniejszych zbiórek są już widoczne. Ze środków zebranych w latach 2023–2025 wykonano prace konserwatorskie przy nagrobku rodziny Peryjów, z charakterystyczną rzeźbą anioła, oraz przy grobowcu Karola Dębskiego. Na te prace przeznaczono ponad 50 tys. zł.
Brzesko. Tradycja sięgająca 1996 roku
W niedzielę 1 listopada kwestujących będzie można spotkać także na cmentarzu parafialnym i komunalnym w Brzesku. Zbiórkę organizuje Społeczny Komitet Odnowy i Troski o Cmentarz Parafialny w Brzesku.
Brzeska kwesta ma już trzydziestoletnią tradycję – jej początki sięgają 1996 roku. Do udziału w zbiórce włączają się wolontariusze, młodzież, harcerze, seniorzy oraz mieszkańcy miasta. Organizatorzy zwracają szczególną uwagę na uczestnictwo młodych ludzi, bo zaangażowanie ich w opiekę nad starymi nagrobkami jest również formą edukacji historycznej i budowania odpowiedzialności za lokalne dziedzictwo.
Pieniądze trafiają na ratowanie zabytkowych mogił związanych z historią miasta. W 2024 roku podczas kwesty zebrano ponad 11 tys. zł, natomiast rok później darczyńcy przekazali 12 812,20 zł. Organizatorzy liczą, że również tegoroczna zbiórka pozwoli kontynuować prace przy kolejnych nagrobkach.
Wojnicz. Tradycyjna kwesta Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Wojnickiej
Do miejscowości, w których od lat prowadzone są zbiórki na ratowanie cmentarnych zabytków, należy także Wojnicz. Organizatorem kwesty na cmentarzu komunalnym jest Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Wojnickiej, które prowadzi podobne akcje od 1993 roku.
Pieniądze wrzucane do puszek przeznaczane są na konserwację i renowację zabytkowych nagrobków. Skala wsparcia systematycznie rośnie. W 2025 roku podczas wojnickiej kwesty zebrano 22 646,07 zł, a ponadto euro, korony czeskie i dolary. Kolejne pieniądze wpłynęły bezpośrednio na konto Towarzystwa.
Przedstawiciele TPZW podkreślają, że wynik zbiórki traktują jako wyraz zaufania mieszkańców do prowadzonej od lat pracy. Każda kolejna kwesta oznacza możliwość uratowania następnych nagrobków i zachowania materialnych śladów historii Wojnicza.
W poprzednich latach przy cmentarnych bramach kwestowało ponad sto osób. W akcję włączają się członkowie Towarzystwa i mieszkańcy, którzy poświęcają swój czas, by wspólnie zbierać środki na renowację wojnickiej nekropolii.
Dąbrowa Tarnowska. XXIX kwesta Związku Dąbrowiaków
Kolejną wieloletnią akcję prowadzi Związek Dąbrowiaków. W niedzielę 1 listopada przy wejściu na cmentarz parafialny w Dąbrowie Tarnowskiej odbędzie się już XXIX kwesta na odnowę zabytkowych nagrobków.
Zbiórka jest kontynuacją inicjatywy zapoczątkowanej przez nieżyjącego już Mieczysława Siudzińskiego, pierwszego prezesa Związku Dąbrowiaków. Pieniądze przeznaczane są przede wszystkim na groby osób zasłużonych dla lokalnej społeczności, którymi nie opiekują się już rodziny.
Efekty można zobaczyć również w tym roku. Dzięki zgromadzonym wcześniej środkom odnowiono pięć stanowisk grobowych związanych z rodzinami Bartmanów, Wędkiewiczów oraz Parylaków. Wartość przeprowadzonych prac wyniosła łącznie około 7,2 tys. zł.
Prezes Związku Dąbrowiaków Zdzisław Kogut wskazuje, że coroczne zbiórki pozwalają nie tylko remontować niszczejące nagrobki, ale przede wszystkim zachować pamięć o poprzednich pokoleniach mieszkańców Dąbrowy Tarnowskiej. Tegoroczna akcja uzyskała poparcie proboszcza ks. Stanisława Cyrana i wymagane formalnie zgody na przeprowadzenie zbiórki.
Ryglice. „Serce dla Cmentarza”
Znacznie młodszą inicjatywą jest akcja „Serce dla Cmentarza” w Ryglicach, ale również tutaj mieszkańcy chcą ratować stare nagrobki. Tegoroczna edycja składa się z dwóch części. W sobotę 31 października zaplanowano wspólne porządkowanie zaniedbanych i historycznych mogił, natomiast 1 listopada przy głównych wejściach na Cmentarz Komunalny w Ryglicach odbędzie się kwesta na ich renowację.
To dopiero druga edycja przedsięwzięcia. W akcję włączają się mieszkańcy, a uczniowie Szkoły Podstawowej w Ryglicach uczestniczą również w zajęciach dotyczących historii miejscowości i ludzi pochowanych na miejscowym cmentarzu. W tym roku lekcję lokalnej historii prowadzi Barbara Jezior, od lat zaangażowana w zachowywanie pamięci o zasłużonych mieszkańcach Ryglic.
Organizatorom zależy na tym, żeby zbiórka nie ograniczała się do jednego dnia z puszkami. Ma być elementem większej pracy nad przywracaniem pamięci o opuszczonych mogiłach i angażowaniem kolejnych mieszkańców w troskę o lokalną nekropolię.
Osobna kwesta na seminarium
W niedzielę 1 listopada na cmentarzach całej diecezji tarnowskiej prowadzona będzie ponadto tradycyjna kwesta na rzecz Wyższego Seminarium Duchownego w Tarnowie. Oznacza to, że w niektórych miejscach obok lokalnych zbiórek na zabytkowe nagrobki można spotkać również osoby zbierające pieniądze na seminarium.
Rektor WSD ks. dr Jacek Soprych wyjaśnia, że pieniądze są potrzebne zarówno na codzienne utrzymanie seminarium, jak i prowadzone prace modernizacyjne. Jednym z dużych przedsięwzięć pozostaje wymiana około 500 okien w domu alumnów. Seminarium utrzymuje się z ofiar wiernych i kapłanów, dlatego listopadowa kwesta stanowi dla niego jedno ze źródeł wsparcia.
W parafiach, z których pochodzą klerycy, przy cmentarzach kwestują sami alumni. W innych miejscowościach pomagają im członkowie rad parafialnych, Caritas, Akcji Katolickiej i Towarzystwa Przyjaciół WSD, a także ministranci, lektorzy oraz młodzież z parafialnych wspólnot.
W Jodłówce Tuchowskiej zbiórkę prowadzić będzie na przykład młodzież parafialna przy wejściach na cmentarz w godz. 9–15. Podobne zbiórki zapowiedziano w parafiach całej diecezji.
Pieniądze, które zamieniają się w odnowione nagrobki
Choć poszczególne kwesty mają różną skalę i historię, ich efekty można później zobaczyć na cmentarzach Tarnowa, Bochni, Brzeska czy Dąbrowy Tarnowskiej. Co roku z pieniędzy wrzuconych do puszek odnawiane są kolejne mogiły, rzeźby, tablice i zabytkowe elementy nagrobków.
W wielu przypadkach są to groby, którymi nie opiekuje się już żadna rodzina. Pozostają jednak częścią historii miejscowości. Dlatego organizatorzy tegorocznych zbiórek przypominają, że nawet kilka złotych wrzuconych do puszki może być częścią znacznie większej kwoty, dzięki której kolejny historyczny nagrobek nie zniknie z miejscowego cmentarza.
Zdjęcie przedstawia jeden z nagrobków na Starym Cmentarzu w Tarnowie, który został odnowiony w poprzednich latach dzięki środkom zebranym podczas corocznych kwest.
Tekst i fot. (Smol)
