Tarnów stał się w piątek, 6 listopada, miejscem niezwykłej uroczystości, która połączyła historię miasta z tradycją dawnych ceremonii pogrzebowych. Po ponad 400 latach ponownie pochowano księcia Janusza Ostrogskiego, jego żonę Teofilę z Tarłów oraz ich syna Janusza Włodzimierza, który zmarł jako niemowlak.
Uroczystości zgromadziły mieszkańców Tarnowa, przedstawicieli władz samorządowych, duchowieństwa, służb mundurowych, organizacji patriotycznych oraz grup rekonstrukcyjnych. Wydarzenie było zwieńczeniem dwuletnich badań i prac konserwatorskich prowadzonych w podziemiach tarnowskiej katedry, gdzie przez stulecia spoczywali przedstawiciele jednego z najpotężniejszych rodów magnackich dawnej Rzeczypospolitej.
Pożegnanie w tarnowskim ratuszu
Pierwsza część uroczystości odbyła się w tarnowskim ratuszu. Od godziny 10 do 16.45 wystawione były tam trumny ze szczątkami księcia Janusza Ostrogskiego, jego trzeciej żony Teofili oraz ich syna. Przy trumnach wartę honorową pełnili tarnowscy policjanci, a mieszkańcy mogli oddać hołd dawnym właścicielom miasta i wpisać się do przygotowanej księgi pamiątkowej.
O godzinie 17 rozpoczął się uroczysty kondukt pogrzebowy, którego oprawa nawiązywała do dawnych tradycji Rzeczypospolitej. Trumny umieszczono na karawanie zaprzężonym w konie, który przejechał przez historyczne centrum Tarnowa. Konduktowi towarzyszyli żołnierze, poczty sztandarowe, przedstawiciele grup rekonstrukcyjnych, asysta liturgiczna oraz orkiestra z Łącka.
Trasa prowadziła z Rynku ulicą Wekslarską, przez Bramę Pilzneńską, a następnie ulicami Wałową i Katedralną. Historyczne stroje, wojskowy ceremoniał i muzyczna oprawa przypominały o czasach, gdy Tarnów był jednym z ważnych ośrodków należących do wielkich rodów magnackich.
Uroczysta msza w katedrze
Po dotarciu konduktu do Bazyliki Katedralnej trumny zostały uroczyście wprowadzone do świątyni. Mszy świętej żałobnej przewodniczył biskup tarnowski Andrzej Jeż. W nabożeństwie uczestniczyli między innymi przedstawiciele władz Tarnowa i Ostrowca Świętokrzyskiego, radni, duchowieństwo, reprezentanci instytucji kultury, uczelni i organizacji społecznych oraz liczni mieszkańcy.
W homilii biskup przypomniał zasługi księcia Janusza Ostrogskiego dla Tarnowa i jego mieszkańców. Zwrócił uwagę, że poznawanie historii pozwala lepiej rozumieć współczesność oraz dostrzegać znaczenie dorobku poprzednich pokoleń.
– Sięgamy do historii naszego miasta. Czerpiemy z niej nie tylko pamięć o minionych dziejach, lecz co jeszcze ważniejsze, czerpiemy z nich świadomość, że opieramy się na tym, co zostało niegdyś zbudowane – podkreślał biskup Andrzej Jeż.
Ordynariusz przypomniał również o fundacjach księcia na rzecz tarnowskiej kolegiaty oraz klasztoru Bernardynów. Wskazywał, że materialne i duchowe dziedzictwo pozostawione przez dawnych mieszkańców i właścicieli miasta nadal stanowi ważny element lokalnej tożsamości.
Badania pozwoliły odkryć tajemnice książęcych grobowców
Ponowny pochówek był możliwy dzięki pracom badawczym prowadzonym w podziemiach tarnowskiej katedry. W ich trakcie otwarto kryptę Ostrogskich, przeprowadzono badania szczątków oraz podjęto konserwację zabytkowych sarkofagów. W prace zaangażowani byli specjaliści zajmujący się historią, antropologią i konserwacją zabytków.
Jednym z ważniejszych ustaleń było potwierdzenie tożsamości kobiety pochowanej obok księcia Janusza Ostrogskiego. Badania wykazały, że była nią Teofila z Tarłów, trzecia żona magnata, a nie – jak wcześniej przypuszczano – jego pierwsza małżonka. Rozpoznano również szczątki ich syna Janusza Włodzimierza, który zmarł jako niemowlę.
Inicjatorem badań i uroczystości był ks. dr Sebastian Musiał, zastępca dyrektora Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie. Przedsięwzięcie pozwoliło nie tylko uporządkować wiedzę o książęcej rodzinie, ale również zabezpieczyć cenne zabytki związane z historią miasta.
Janusz Ostrogski – magnat związany z Tarnowem
Książę Janusz Ostrogski należał do najważniejszych przedstawicieli magnaterii przełomu XVI i XVII wieku. Urodzony na zamku tarnowskim, pełnił wysokie funkcje państwowe, w tym urząd kasztelana krakowskiego. Był również właścicielem rozległych dóbr i jednym z najzamożniejszych ludzi swojej epoki.
W historii Tarnowa zapisał się jako gospodarz dbający o rozwój miasta, jego bezpieczeństwo oraz życie gospodarcze. Za jego czasów rozwijało się między innymi osadnictwo szkockie, a Tarnów pozostawał miejscem współistnienia różnych kultur i wyznań. Książę wspierał również działalność religijną oraz fundował przedsięwzięcia związane z miejscowymi świątyniami.
Pamięć o Ostrogskich przetrwała przede wszystkim dzięki zabytkom tarnowskiej katedry, w której znajdują się jedne z najcenniejszych renesansowych i manierystycznych pomników nagrobnych w Polsce.
Szczątki powrócą do odnowionych sarkofagów
Po zakończeniu nabożeństwa szczątki księcia Janusza Ostrogskiego, księżnej Teofili oraz ich syna zostały tymczasowo złożone w krypcie biskupów tarnowskich. Zgodnie z zapowiedziami, po 26 listopada mają zostać przeniesione do odnowionych sarkofagów w Kaplicy Męczenników II Wojny Światowej.
Piątkowa uroczystość była zatem symbolicznym ponownym pogrzebem książęcej rodziny, ale nie zakończyła jeszcze wszystkich prac związanych z docelowym miejscem przechowywania jej szczątków.
Wydarzenie wpisuje się również w przygotowania do jubileuszu 700-lecia lokacji Tarnowa, który przypada w 2030 roku. Ponowny pochówek Ostrogskich przypomniał o wielowiekowej historii miasta oraz o ludziach, którzy przez stulecia decydowali o jego rozwoju i znaczeniu.
Na zdjęciu trumna ze szczątkami księcia Janusza Ostrogskiego, przygotowana na uroczystości ponownego pochówku książęcej rodziny w Tarnowie.
(Smol, grafika SI)
