W nocy 20 sierpnia 2025 roku, w szpitalu w Tarnowie, w wieku 86 lat zmarł arcybiskup senior Józef Kowalczyk. Pochodzący z Jadownik Mokrych hierarcha był przez ponad dwie dekady nuncjuszem apostolskim w Polsce, a w latach 2010–2014 Prymasem Polski. Wiadomość o jego śmierci ogłosił w Gnieźnie dzwon św. Wojciech.
Arcybiskup Kowalczyk od ponad trzech tygodni przebywał w tarnowskim szpitalu w ciężkim stanie. Odszedł 20 sierpnia w nocy, tuż przed swoimi 87. urodzinami.
Droga kapłańska i studia w Rzymie
Józef Kowalczyk urodził się 28 sierpnia 1938 roku w Jadownikach Mokrych koło Tarnowa. Święcenia kapłańskie przyjął 14 stycznia 1962 roku w konkatedrze św. Jakuba w Olsztynie. Pierwszą posługę duszpasterską pełnił jako wikariusz w Kwidzynie.
W 1963 roku rozpoczął studia z prawa kanonicznego na KUL-u, a dwa lata później wyjechał do Rzymu, gdzie kształcił się na Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim. Ukończył również kurs archiwistyki przy Tajnym Archiwum Watykańskim oraz Studium Roty Rzymskiej, uzyskując tytuł adwokata tej instytucji.
Pracował w Kongregacji ds. Dyscypliny Sakramentów, współorganizował Sekretariat Synodu Biskupów, a z rekomendacji kard. Stefana Wyszyńskiego został włączony w prace Stolicy Apostolskiej dotyczące kontaktów z władzami PRL.
Blisko Jana Pawła II
W 1978 roku papież Jan Paweł II powierzył mu utworzenie Sekcji Polskiej w Sekretariacie Stanu. Kowalczyk kierował nią przez ponad 20 lat, towarzysząc papieżowi w wielu pielgrzymkach zagranicznych. Był również odpowiedzialny za publikację pism Karola Wojtyły sprzed wyboru na Stolicę Piotrową oraz współtworzył Watykańską Fundację Jana Pawła II.
Nuncjusz apostolski w Polsce
26 sierpnia 1989 roku bullą papieża Jana Pawła II został mianowany nuncjuszem apostolskim w Polsce. Święcenia biskupie przyjął w październiku tego samego roku w bazylice św. Piotra. Jego posługa w Warszawie trwała aż do 2010 roku.
Abp Kowalczyk miał ogromny wpływ na kształt współczesnych struktur Kościoła w Polsce – przygotował reformę administracyjną, która weszła w życie w 1992 roku, a później jej uzupełnienie w 2004 roku. Był również jednym z głównych negocjatorów i sygnatariuszy konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską, podpisanego w 1993 roku.
Prymas Polski
W maju 2010 roku decyzją papieża Benedykta XVI został mianowany arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim i Prymasem Polski. Ingres odbył się 26 czerwca w katedrze gnieźnieńskiej. Posługę pełnił do 2014 roku.
W czasie urzędowania patronował m.in. nowożytnym Zjazdom Gnieźnieńskim, Dniom Judaizmu i inicjatywom ekumenicznym. Z jego inicjatywy do katedry gnieźnieńskiej sprowadzono relikwie św. Jana Pawła II, a także przygotowano nekropolie dla biskupów i prymasów.
Pamięć w rodzinnej miejscowości
Szczególne miejsce w życiu arcybiskupa zajmowały Jadowniki Mokre. To właśnie tam z jego inicjatywy powstał Ośrodek Opiekuńczo-Rehabilitacyjny dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej Caritas Diecezji Tarnowskiej, a także Izba Pamięci Pontyfikatu Jana Pawła II.
Dziś mieszkańcy wioski modlą się za swego rodaka, dziękując za jego dzieło i wsparcie. – To był człowiek wielkiej wiary i ogromnej życzliwości, który nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach – podkreślają pracownicy ośrodka Caritas.
(Smol), Fot. BP KEP
