Mikołaja Kopernika znamy przede wszystkim jako uczonego, który zmienił nasze wyobrażenie o Wszechświecie. Dorota Pająk-Puda w swojej najnowszej powieści „Anna od gwiazd. Miłość Mikołaja Kopernika” spogląda jednak na słynnego astronoma z zupełnie innej strony. Bohaterką książki jest Anna Schilling – kobieta, której nazwisko od stuleci pojawia się przy opowieściach o prywatnym życiu Kopernika.
Nowa powieść Doroty Pająk-Pudy ukazała się nakładem Wydawnictwa MG. Jej premiera przypadła na 23 września 2026 roku. Książka liczy 304 strony i już sam podtytuł – „Miłość Mikołaja Kopernika” – wskazuje, że autorkę interesuje nie tylko wielka historia, lecz również to, co mogło dziać się z dala od astronomicznych obserwacji i uczonych traktatów.
Anna Schilling wychodzi z cienia
Centralną postacią książki jest Anna Schilling, gdańska patrycjuszka, której los został związany z Mikołajem Kopernikiem. Historyczne źródła pozostawiają wiele pytań dotyczących charakteru ich relacji. Dla pisarza właśnie takie białe plamy bywają jednak szczególnie interesujące – pomiędzy zachowanymi faktami otwierają bowiem przestrzeń dla literackiej wyobraźni.
Dorota Pająk-Puda wykorzystuje tę przestrzeń, aby opowiedzieć historię nie tylko o uczonym znanym z podręczników, ale przede wszystkim o ludziach żyjących w jednej z najbardziej burzliwych epok europejskiej historii.
W tle pojawia się świat XVI wieku: czas hołdu pruskiego, narodzin reformacji, politycznych konfliktów i przeobrażania dotychczasowego porządku. To także czas, w którym dojrzewało dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” – praca, która na zawsze zmieniła miejsce człowieka w jego wyobrażeniu o świecie.
Świat stoi jeszcze po staremu
To szczególnie interesujący moment historyczny. Europa powoli przestaje być światem, który znała przez stulecia. Odkrywane są nowe lądy, reformacja podważa religijną jedność Zachodu, zmieniają się polityczne sojusze, a uczeni coraz śmielej zadają pytania o naturę rzeczywistości.
Kopernik znajduje się w samym środku tych przemian.
Dorota Pająk-Puda nie ogranicza swojej opowieści do romansu. „Anna od gwiazd” ma być również historią o rodzinie, wojnie, elicie władzy, pracy, poświęceniu, buncie oraz łamaniu zasad obowiązujących w świecie, w którym miejsce człowieka bardzo często wyznaczały pochodzenie, majątek i społeczna konwencja.
Kopernik nie tylko przy teleskopie
Postać Kopernika obrastała przez stulecia pomnikową legendą. Astronom, matematyk, lekarz, duchowny i administrator stał się symbolem naukowego przełomu. Literatura historyczna pozwala jednak zrobić coś, czego nie potrafi pomnik: spróbować zobaczyć człowieka stojącego za wielkim nazwiskiem.
Właśnie tutaj pojawia się Anna.
Relacja Kopernika i Anny Schilling od dawna budzi zainteresowanie biografów astronoma. Nieliczne zachowane informacje sprawiły, że wokół niej powstało wiele hipotez. Dla powieści historycznej jest to materiał wyjątkowo wdzięczny – autorka może zachować realia epoki i znane wydarzenia, a jednocześnie próbować odpowiedzieć na pytanie, jakie uczucia, konflikty i wybory mogły kryć się pomiędzy suchymi zdaniami historycznych dokumentów.
Kobieta w centrum historii
Już sam tytuł pokazuje, że tym razem Kopernik nie jest jedynym centrum tego świata. „Anna od gwiazd” przesuwa uwagę w stronę kobiety, która w tradycyjnej narracji historycznej najczęściej pozostawała na marginesie biografii wielkiego astronoma.
To charakterystyczny kierunek w twórczości Doroty Pająk-Pudy. Autorka chętnie sięga po bohaterki związane z wielką historią, próbując pokazywać wydarzenia znane z podręczników z perspektywy kobiet uczestniczących w życiu politycznych i dynastycznych elit. W jej dorobku znajdują się między innymi powieści „Matka Jagiellonów”, „Dzieci Jagiellonów”, „Złota królowa”, „Elżbieta Granowska. Królowa Władysława Jagiełły” czy „Anna 1410. Piastówna na jagiellońskim tronie”.
Tym razem opuszcza jednak świat jagiellońskiego dworu i prowadzi czytelników ku Kopernikowi oraz Prusom Królewskim pierwszej połowy XVI wieku.
Historia wielkich odkryć i prywatnych wyborów
„Anna od gwiazd” może zainteresować nie tylko czytelników poszukujących historii o Koperniku. To również powieść o momencie, w którym stary świat zaczyna tracić pewność swoich prawd.
Jedni odkrywają nowe kontynenty, inni podważają religijny porządek Europy, a Kopernik przygotowuje teorię, według której to nie Ziemia znajduje się w centrum kosmosu.
W takim świecie Dorota Pająk-Puda umieszcza historię Anny Schilling. Kobiety, której życie zetknęło się z życiem człowieka przesuwającego Ziemię z centrum Wszechświata.
I właśnie zderzenie wielkiej historii z historią prywatną wydaje się największą obietnicą tej książki.
Dorota Pająk-Puda, „Anna od gwiazd. Miłość Mikołaja Kopernika”, Wydawnictwo MG, 2026, 304 strony.
(Smol)
