Wybory samorządowe w 2029 roku mogą przynieść poważne zmiany we władzach gmin regionu tarnowskiego. Jeżeli utrzymane zostaną przepisy o dwukadencyjności, aż 24 obecnych wójtów i burmistrzów z powiatów tarnowskiego, brzeskiego, dąbrowskiego i bocheńskiego nie będzie mogło ponownie ubiegać się o kierowanie swoimi samorządami. To ponad 60 procent wszystkich gmin na tym obszarze.
Przepisy o dwukadencyjności wójtów, burmistrzów i prezydentów miast wprowadzono w 2018 roku. Zgodnie z nimi ta sama osoba może zostać wybrana na stanowisko włodarza danej gminy najwyżej dwa razy. Co istotne, do tego limitu nie wlicza się kadencji sprzed wyborów samorządowych w 2018 roku. Oznacza to, że osoby wybrane zarówno w 2018, jak i w 2024 roku nie będą mogły ponownie kandydować na dotychczasowe stanowiska w 2029 roku.
W skali całego kraju ograniczenie dotyczy ponad 1500 urzędujących samorządowców, w tym 116 w województwie małopolskim. W regionie tarnowskim skala możliwych zmian jest szczególnie widoczna. W czterech sąsiadujących powiatach przepisy obejmują łącznie 24 spośród 39 obecnych wójtów i burmistrzów.
Powiat tarnowski. Dziesięciu włodarzy bez możliwości reelekcji
Najwięcej samorządowców objętych ograniczeniem jest w powiecie tarnowskim. Spośród szesnastu gmin aż w dziesięciu obecni wójtowie i burmistrzowie nie będą mogli ponownie kandydować, jeżeli przepisy pozostaną bez zmian.
Są to Grzegorz Kozioł, wójt gminy Tarnów, Marcin Kiwior, wójt gminy Skrzyszów, Arkadiusz Mikuła, wójt gminy Lisia Góra, Józef Knapik, wójt gminy Pleśna, Marek Karaś, wójt gminy Rzepiennik Strzyżewski oraz Grzegorz Gotfryd, wójt gminy Szerzyny. Ograniczenie obejmie również burmistrza Ryglic Pawła Augustyna, burmistrz Tuchowa Magdalenę Marszałek, burmistrza Wojnicza Tadeusza Bąka i burmistrza Zakliczyna Dawida Chrobaka.
Wśród wymienionych są samorządowcy kierujący swoimi gminami od wielu lat. Grzegorz Kozioł sprawuje urząd wójta gminy Tarnów nieprzerwanie od 2006 roku. Marcin Kiwior w ostatnich wyborach uzyskał natomiast ponad 93 procent głosów, nie mając kontrkandydata. Nawet tak wysokie poparcie mieszkańców nie pozwoli jednak na ponowny start, jeżeli ograniczenie liczby kadencji zostanie utrzymane.
W praktyce oznaczałoby to konieczność wyłonienia nowych włodarzy w większości gmin powiatu tarnowskiego. Zmiany dotknęłyby zarówno samorządy miejskie, jak i wiejskie.
Powiat brzeski. Zmiany możliwe w trzech gminach
W powiecie brzeskim dwukadencyjność obejmuje trzech obecnych samorządowców. Są to burmistrz Brzeska Tomasz Latocha, wójt gminy Dębno Wiesław Kozłowski oraz wójt gminy Szczurowa Zbigniew Moskal.
Wszyscy trzej zostali wybrani w wyborach samorządowych w 2018 roku, a następnie uzyskali reelekcję w 2024 roku. Tym samym wykorzystali przewidziany w obecnych przepisach limit dwóch kadencji.
Jeżeli prawo nie zostanie zmienione, mieszkańcy Brzeska, Dębna i Szczurowej w kolejnych wyborach będą wybierać spośród kandydatów innych niż obecni włodarze tych gmin.
Powiśle Dąbrowskie. Pięć gmin może zmienić gospodarzy
Jeszcze większa skala zmian możliwa jest w powiecie dąbrowskim. Spośród siedmiu gmin aż pięć ma obecnie włodarzy, których obejmie zakaz ponownego kandydowania w 2029 roku.
Na tej liście znajdują się burmistrz Dąbrowy Tarnowskiej Krzysztof Kaczmarski, wójt gminy Olesno Witold Morawiec, wójt gminy Mędrzechów Krzysztof Korzec, wójt gminy Bolesław Kazimierz Olearczyk oraz wójt gminy Gręboszów Krzysztof Gil.
Dla części tych samorządów oznaczałoby to zakończenie wieloletniego okresu sprawowania władzy przez te same osoby. W innych przypadkach zmiana nastąpiłaby po dwóch kadencjach rozpoczętych w 2018 roku.
Przy utrzymaniu obecnego prawa w większości gmin Powiśla Dąbrowskiego wyborcy będą musieli wybrać nowych wójtów lub burmistrzów.
Powiat bocheński. Sześciu samorządowców nie wystartuje
Podobnie wygląda sytuacja w powiecie bocheńskim. Obowiązujące ograniczenia obejmują sześciu obecnych włodarzy.
Są to Marek Bzdek, wójt gminy Bochnia, Jan Pająk, wójt gminy Drwinia, Tomasz Gromala, wójt gminy Lipnica Murowana, Małgorzata Więckowska, burmistrz Nowego Wiśnicza, Cezary Stawarz, wójt gminy Trzciana, oraz Wojciech Wrona, wójt gminy Żegocina.
W tych samorządach kolejna kampania wyborcza może więc wyglądać zupełnie inaczej niż poprzednie. Dotychczasowi włodarze, niezależnie od uzyskiwanego poparcia, nie będą mogli ubiegać się o trzecią kadencję.
Ograniczenie dotyczy jednak wyłącznie ponownego kandydowania na stanowisko wójta, burmistrza lub prezydenta tej samej gminy. Nie wyklucza startu w wyborach w innej gminie ani ubiegania się o mandat radnego.
Tarnów. Jakub Kwaśny może ubiegać się o reelekcję
Inaczej przedstawia się sytuacja w samym Tarnowie. Prezydent Jakub Kwaśny został wybrany na to stanowisko w 2024 roku, pokonując ubiegającego się o reelekcję Romana Ciepielę.
Obecna kadencja jest jego pierwszą na stanowisku prezydenta miasta. Oznacza to, że przepisy o dwukadencyjności nie stanowią przeszkody, aby ponownie kandydował w 2029 roku. Wcześniejsza działalność samorządowa Jakuba Kwaśnego, w tym sprawowanie funkcji przewodniczącego Rady Miejskiej w Tarnowie, nie jest zaliczana do limitu kadencji prezydenta.
Ponad 60 procent gmin regionu może mieć nowych włodarzy
Zestawienie czterech powiatów pokazuje skalę możliwych zmian. W powiecie tarnowskim ograniczenie obejmuje dziesięciu samorządowców, w brzeskim trzech, w dąbrowskim pięciu, a w bocheńskim sześciu. Łącznie daje to 24 osoby spośród 39 obecnie sprawujących funkcje wójtów i burmistrzów.
Oznacza to, że w ponad 61 procentach gmin tych powiatów dotychczasowi włodarze nie będą mogli ponownie kandydować na zajmowane stanowiska. W niektórych przypadkach zakończyłby się w ten sposób kilkunastoletni, a nawet dłuższy okres kierowania samorządem przez tę samą osobę.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy wymienieni samorządowcy definitywnie zakończą działalność publiczną. Mogą ubiegać się o inne funkcje, a ostateczna sytuacja zależy również od tego, czy parlament zdecyduje się zmienić przepisy.
Spór o dwukadencyjność trwa
Przyszłość ograniczenia liczby kadencji pozostaje przedmiotem dyskusji politycznej. Polskie Stronnictwo Ludowe opowiada się za jego zniesieniem, argumentując, że o długości sprawowania władzy w samorządzie powinni decydować mieszkańcy. Zdaniem zwolenników tego rozwiązania wyborcy mają możliwość odsunięcia od władzy nieskutecznego wójta lub burmistrza podczas każdych kolejnych wyborów.
Przeciwnicy likwidacji dwukadencyjności podkreślają natomiast, że ograniczenie sprzyja wymianie lokalnych elit i zapobiega nadmiernej koncentracji wpływów w rękach osób przez wiele lat kierujących samorządami. Wskazują również, że wieloletnie sprawowanie urzędu może utrudniać pojawianie się nowych kandydatów.
22 października 2026 roku Sejm odrzucił poselski projekt zniesienia dwukadencyjności. Za zmianą przepisów opowiedziało się 213 posłów, przeciw było 215, a dziewięciu wstrzymało się od głosu.
Nie zakończyło to jednak sprawy. Na początku listopada w Sejmie odbyło się pierwsze czytanie kolejnego projektu, tym razem przygotowanego przez Senat, który również przewiduje zniesienie ograniczenia liczby kadencji.
Ostateczna decyzja jeszcze nie zapadła, a do kolejnych wyborów samorządowych pozostało ponad dwa lata.
Kto będzie rządził gminami po 2029 roku?
Dla wielu obecnych wójtów i burmistrzów najbliższe lata mogą być ostatnim okresem kierowania swoimi samorządami. To czas na zakończenie rozpoczętych inwestycji, realizację programów wyborczych i przygotowanie gmin do kolejnego etapu funkcjonowania.
Dla mieszkańców oznacza to możliwość pojawienia się nowych kandydatów i nowych koncepcji rozwoju lokalnych społeczności. W przypadku niektórych gmin może to być pierwsza od wielu lat sytuacja, w której urzędujący wójt lub burmistrz nie będzie uczestniczył w wyborach jako kandydat na kolejną kadencję.
Wszystko zależy jednak od decyzji parlamentu. Jeżeli przepisy o dwukadencyjności pozostaną bez zmian, w 2029 roku aż 24 obecnych wójtów i burmistrzów z czterech powiatów regionu tarnowskiego nie będzie mogło ponownie ubiegać się o kierowanie swoimi gminami.
(Smol, grafika SI)
