Od 3 do 14 września Tarnów ponownie stanie się miejscem spotkań z historią i kulturą żydowską. W czwartek, 27 sierpnia, podczas konferencji prasowej z udziałem Moniki Kudelskiej, Witolda Stachnika, Adama Bartosza i Pawła Piszczka przedstawiono program drugiej części XXXI Dni Pamięci Żydów Galicyjskich „Galicjaner Sztetl 2026”. W planach są koncerty, spotkania autorskie, oprowadzanie po cmentarzu żydowskim, wydarzenia pod Bimą i Drzewem Sprawiedliwych, otwarcie nowej przestrzeni kulturalnej oraz pokaz filmu poświęconego Juliuszowi Madritschowi.
Pierwsza połowa września w Tarnowie upłynie pod znakiem kolejnej odsłony XXXI Dni Pamięci Żydów Galicyjskich „Galicjaner Sztetl”. Tegoroczny cykl rozpoczął się już w czerwcu, a wrześniowa część programu będzie jego kontynuacją.
Podczas dzisiejszej konferencji prasowej szczegółowo przedstawiono wydarzenia zaplanowane od 3 do 14 września. W spotkaniu uczestniczyli Monika Kudelska, Witold Stachnik, Adam Bartosz i Paweł Piszczek.
Galicjaner Sztetl od lat przypomina o wielokulturowej historii Tarnowa i regionu, a szczególnie o żydowskich mieszkańcach miasta, ich życiu, kulturze, tradycjach i wkładzie w rozwój Tarnowa. Jak podkreśla Adam Bartosz, pomysłodawca i animator przedsięwzięcia oraz prezes Komitetu Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie, ideą wydarzenia jest również pokazywanie wspólnego dziedzictwa Żydów, Polaków, Romów i innych społeczności, które przez dziesięciolecia współtworzyły miasto.
Początek na cmentarzu żydowskim
Wrześniowa część Galicjaner Sztetl rozpocznie się w czwartek, 3 września, o godz. 12.00 na tarnowskim cmentarzu żydowskim. Przy Pomniku Ofiar Zagłady odbędzie się ceremonia memorialna. W tym roku przypada 80. rocznica odsłonięcia pomnika. To właśnie od tego wydarzenia rozpocznie się kilkunastodniowy program poświęcony pamięci, kulturze i historii tarnowskich Żydów. Tego samego dnia wieczorem zaplanowano kolejne wydarzenia.
Nowa Piwnica Pod Gwiazdami
3 września o godz. 18.00 odbędzie się inauguracja nowej przestrzeni kulturalnej w Tarnowie – Piwnicy Pod Gwiazdami. Miejsce znajduje się w wyremontowanej i odrestaurowanej przez Piotra Kudelskiego kamienicy przy ul. Bernardyńskiej 25, z wejściem od ul. Dąbrowskiego 7.
Na otwarcie przygotowano program „Moje znaki Zodiaku. Obcowanie/zabawa z gwiazdami”. Będzie to artystyczny happening Wiesława Mikołaja z Łętowic, Artysty Niespodzianki, a oprawę muzyczną zapewni grupa artystów wschodniosłowiańskich SZOFAR z Grodna, związana ze Stowarzyszeniem Shomer-International Association for Jewish-Christian Ministries.
Podczas inauguracji będzie można również spróbować pierwszego wina z Winnicy Tarnowskiej. Producent Paweł Piszczek opowie o podtarnowskim winiarstwie, winnicach i winiarzach.
Szabatowy koncert pod Bimą
Kolejny dzień przyniesie jedno z najbardziej charakterystycznych wydarzeń Galicjaner Sztetl. W piątek, 4 września, o godz. 18.00 pod Bimą odbędzie się Szabatowy Koncert. Wystąpi białoruska Grupa Muzyczna SZOFAR, a przed nią pojawią się Zespół Wokalny Fermata oraz tarnowski poeta Eryk Sułkowski.
Bima, będąca jednym z najważniejszych zachowanych śladów żydowskiego Tarnowa, ponownie stanie się w ten sposób miejscem spotkania z muzyką i kulturą.
Niedziela pełna wydarzeń
Szczególnie bogaty program przygotowano na niedzielę, 6 września. Od godz. 10.00 do 14.00, w ramach Otwartej Bramy Cmentarza Żydowskiego, odbywać się będzie oprowadzanie z przewodnikiem po tarnowskiej nekropolii.
O godz. 17.00 pod Drzewem Sprawiedliwych zaplanowano spotkanie z rodzinami osób uhonorowanych tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Podczas uroczystości odsłonięte zostaną kolejne tabliczki z nazwiskami Sprawiedliwych.
Godzinę później, o 18.00, wydarzenia przeniosą się na dziedziniec Muzeum Ziemi Tarnowskiej przy ul. Kapitulnej. W ramach 2. Dni Tarnowskiego Dziedzictwa odbędzie się koncert muzyki romskiej. Wystąpi Teresa Mirga z zespołem Kale Bała – Czarne Włosy.
Żydowskim szlakiem po Tarnowie
We wtorek, 8 września, o godz. 18.00 w Piwnicy Pod Gwiazdami odbędzie się wieczór autorski Adama Bartosza. Opowie on o swoim przewodniku „Żydowskim szlakiem po Tarnowie”. Będzie to spotkanie nie tylko z autorem, ale również okazja do poznania miejsc związanych z wielowiekową obecnością społeczności żydowskiej w Tarnowie. Gospodarzem wydarzenia będzie Witold Stachnik.
Historia Lusi i fotografa Chaskiela Bronsteina
Trzy dni później, w piątek, 11 września, o godz. 18.00, ponownie będzie można spotkać się z Witoldem Stachnikiem. Tym razem wystąpi jako autor opowieści „Lusia z portretu żydowskiego fotografa Chaskiela Bronsteina”. Spotkanie także odbędzie się w Piwnicy Pod Gwiazdami.
Finał z Juliuszem Madritschem
Ostatnim wydarzeniem tegorocznego Galicjaner Sztetl będzie wieczór filmowy. W poniedziałek, 14 września, o godz. 18.00 w Piwnicy Pod Gwiazdami pokazany zostanie film „O Tarnowskim Schindlerze” pt. „Julius Madritsch. Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Obraz wyreżyserował Piotr Szalsza.
Madritsch był austriackim przedsiębiorcą, który podczas okupacji pomagał Żydom i został później uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata.
Także „Dzień Romana Brandstaettera” i wystawy
Programowi Galicjaner Sztetl towarzyszyć będą także inne przedsięwzięcia.
Już 3 września o godz. 19.00 w Sali Lustrzanej odbędzie się „Dzień Romana Brandstaettera”, realizowany przez Polską Fundację Kultury. Przy ul. Żydowskiej 10, w Galerii na Płocie, będzie można oglądać wystawę „Cmentarz Tarnowski”.
Z kolei obok, przy Skwerze Starej Synagogi, zaprezentowana zostanie wystawa „Koncepcja zagospodarowania Historycznej Dzielnicy Żydowskiej”. W programie wydarzeń towarzyszących znalazła się także projekcja filmu „Strażnicy pamięci” w kinie w Brzostku.
Pamięć o mieście wielu kultur
Galicjaner Sztetl od ponad trzech dekad pozostaje jednym z najważniejszych tarnowskich projektów przypominających o żydowskiej historii miasta. Tegoroczna edycja łączy wydarzenia historyczne, edukacyjne i artystyczne – od uroczystości na cmentarzu i spotkań ze Sprawiedliwymi wśród Narodów Świata po koncerty, wystawy, spotkania autorskie i kino.
Projekt realizowany jest ze środków Narodowego Centrum Kultury oraz Gminy Miasta Tarnowa, pod patronatem prezydenta Tarnowa Jakuba Kwaśnego.
Organizatorem jest Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie. Wśród partnerów znajdują się m.in. Muzeum Ziemi Tarnowskiej, Gmina Miasta Tarnowa, Gmina Tarnów, Nadleśnictwo Gromnik, Centrum Kultury Romów w Tarnowie, Gmina Żydowska Wyznaniowa w Krakowie – filia w Tarnowie, Konsulat Republiki Austrii w Krakowie, Polska Fundacja Kultury i Rozwoju, Shomer-International Association for Jewish-Christian Ministries, Towarzystwo Dobrego Smaku oraz Zespół Wokalny Fermata.
Tekst I fot. (Smol)
